Zimowla to dla każdej rodziny pszczelej najtrudniejszy moment w ciągu roku. Brak lotów, niskie temperatury i ograniczony kontakt z pszczelarzem sprawiają, że przetrwanie zimy zależy niemal wyłącznie od kondycji rodziny oraz odpowiedniego przygotowania przed sezonem zimowym. Dla pszczelarzy to czas, kiedy dobre decyzje z jesieni owocują lub mszczą się wiosną. W niniejszym wpisie omawiamy metodę zimowania rodzin pszczelich z wykorzystaniem odkładów, bazując na praktycznych badaniach oraz literaturze fachowej. Podstawą artykułu jest publikacja „Zimowanie rodzin pszczelich z wykorzystaniem odkładów” autorstwa Antoniego Furtaka, wydana przez Zachodniopomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Barzkowicach (2023).
Rola zimowli w cyklu życia rodziny pszczelej
W czasie zimy pszczoły pozostają w stanie spoczynku, tworząc tzw. kłęb zimowy. Ich aktywność jest minimalna, a energia pochodzi z zapasów pokarmu zmagazynowanego w plastrach. Dobra zimowla to podstawa silnego rozwoju wiosennego, dlatego warto przyjrzeć się, co o niej mówi praktyka i nauka. Zimowe straty w pasiekach w Polsce potrafią sięgać nawet 20%, co oznacza realne straty finansowe i czasowe dla pszczelarzy. Przyczyn tych strat jest wiele: od warunków atmosferycznych, przez błędy w gospodarce pasiecznej, po choroby i pasożyty.
Czym są odkłady i dlaczego warto z nich korzystać?
Odkład pszczeli to mała rodzina tworzona latem, składająca się z pszczół robotnic, czerwiu oraz młodej matki pszczelej. Odkłady pozwalają pszczelarzowi na odnowę genetyczną pasieki, odbudowę osłabionych rodzin, a także budowanie zapasu rodzin do przyszłego sezonu. W badaniu przeprowadzonym przez Antoniego Furtaka zimowano trzy grupy rodzin:
- RM1: rodziny z jednorocznymi matkami,
- RM2: rodziny z dwuletnimi matkami,
- R+OM1: rodziny połączone z odkładami z młodymi matkami.
Najlepsze wyniki uzyskano w grupie R+OM1. Rodziny te cechowały się wyraźnie niższym osypem zimowym, większą siłą wiosenną i intensywniejszym czerwieniem.
Kluczowe czynniki skutecznej zimowli
Zapasy zimowe
Dobrze przygotowana rodzina musi wejść w zimę z odpowiednim zapasem pokarmu. Normy opracowane przez Instytut Pszczelnictwa w Puławach wskazują, że rodzina na 8-10 plastrach powinna mieć 14–17 kg pokarmu. Badania wykazały, że dokarmianie dużymi porcjami syropu jest mniej pracochłonne i skuteczne. Syrop powinien zawierać głównie glukozę i fruktozę, z małą zawartością wody.
Typ ula i wentylacja
Rodzaj ula wpływa na mikroklimat wewnętrzny. Najlepiej sprawdzają się ule ocieplane, wielokorpusowe. W przypadku uli z pojedynczymi ścianami problemem jest kondensacja pary wodnej, co prowadzi do zawilgocenia gniazda i może skutkować biegunką.
Zdrowotność rodzin pszczelich
Warroza i nosemoza to najczęstsze zagrożenia zimowe. Dlatego przed zimowlą konieczna jest intensywna walka z pasożytami: stosowanie kwasu mrówkowego i tabletek Apiwarolu. Równie istotne jest zapewnienie rodzinie odpowiednich warunków mikroklimatycznych i wysokiej jakości pokarmu.
Co mówi nauka o zimowaniu pszczół? Wyniki badań z Pomorza Zachodniego
Badania przeprowadzone na 30 rodzinach wykazały wyraźne różnice:
- Najmniejszy osyp zimowy (496 pszczół) miały rodziny RM1.
- Największe zużycie pokarmu (6,05 kg) miały rodziny R+OM1, co wiązało się z dłuższym czerwieniem.
- Najsilniejsze rodziny wiosną to także R+OM1 (22,96 dm3 siły).
Praktyczne wskazówki do zimowli pszczół i pracy z odkładami
- Twórz odkłady z młodymi matkami już latem.
- Łącz je z osieroconymi rodzinami przed zimą (najlepiej do końca września).
- Dokarmiaj dużymi porcjami (2×4 litry) syropu wysokiej jakości.
- Zadbaj o wentylację uli i suchość gniazda.
- Przeprowadź zabiegi lecznicze przeciw Varroa i Nosema spp.
Odkłady jako klucz do skutecznej zimowli pszczół
Zimowanie pszczół nie musi wiązać się z wysokimi stratami, jeśli zastosujemy sprawdzone rozwiązania, takie jak tworzenie i wykorzystanie odkładów. Jak pokazują wyniki badań, łączenie starszych rodzin z młodymi matkami z odkładów pozwala nie tylko wzmocnić rodzinę przed zimą, ale i poprawić jej wiosenny start. Odkłady to skuteczne narzędzie nowoczesnej gospodarki pasiecznej, zwiększające przeżywalność, zdrowotność i produktywność rodzin pszczelich. Jeśli chcesz, aby Twoje pszczoły przeszły zimowle w doskonałej kondycji, zaplanuj już dziś pracę z odkładami i zadbaj o odpowiednie przygotowanie całej pasieki. To inwestycja, która zwraca się miodem, siłą i spokojem na wiosnę.
