Czy dzikie pszczoły miodne mogą same się przystosować do współczesnych zagrożeń? Czy naprawdę są w stanie wyewoluować odporność na choroby, mimo braku ludzkiej pomocy? Na te pytania odpowiedział unikalny eksperyment genetyczny przeprowadzony przez prof. Thomasa D. Seeleya – rozciągnięty na… 34 lata.
Badania porównujące pszczoły z 1977 i 2011 roku dostarczyły zaskakujących odpowiedzi na temat zdolności przystosowawczych dzikich pszczół oraz wpływu historii i geografii na ich genetykę.
Eksperyment, który trwał dekady i zmienił spojrzenie na odporność pszczół
W 1977 roku młody jeszcze wówczas naukowiec Thomas Seeley rozpoczął badania dzikich pszczół miodnych żyjących w lasach południowego stanu Nowy Jork. Zebrał 32 próbki pszczół robotnic z różnych dzikich kolonii – każdą przypiął jako okaz muzealny i zdeponował w kolekcji entomologicznej Uniwersytetu Cornella.
W 2011 roku – ponad trzy dekady później – Seeley wrócił na te same tereny. Ponownie zebrał 32 próbki dzikich pszczół. Tym razem umieścił je w etanolu, by zachować ich DNA.
Sekwencjonowanie DNA w służbie naturalnego pszczelarstwa
Obie grupy – z 1977 i z 2011 roku – zostały poddane pełnemu sekwencjonowaniu genomu w laboratorium dr Alexandra S. Mikheyeva w Japonii. Celem było porównanie ich pochodzenia i zidentyfikowanie ewentualnych zmian genetycznych.
Wyniki? Fascynujące.
Co badania DNA mówią o pszczołach i ich przystosowaniu?
Zróżnicowane pochodzenie genetyczne
Obie grupy pszczół – stare i nowe – nie były czystymi przedstawicielkami jednego podgatunku. Zamiast tego:
- wykazywały mieszaninę genów pochodzących głównie z Europy:
- Apis mellifera ligustica (Włochy),
- A. m. carnica (Słowenia),
- A. m. mellifera (Europa Północna),
- A. m. caucasica (Kaukaz).
To efekt setek lat importu różnych pszczół do Ameryki Północnej – od pierwszych kolonistów aż po pszczelarzy z XIX wieku.
Jak zmieniła się rodzina pszczela między 1977 a 2011 rokiem?
Współczesna (2011) populacja dzikich pszczół wykazała kilka wyraźnych różnic względem pszczół z 1977:
- Większy udział genów pszczół kaukaskich (A. m. caucasica), co sugeruje ich sukces w długoterminowym przetrwaniu.
- Obecność śladowych ilości genów pszczół afrykańskich:
- A. m. scutellata (Afryka subsaharyjska),
- A. m. yemenitica (Arabia, Afryka Wschodnia).
To świadczy o wymianie genów z południa USA, gdzie afrykanizowane pszczoły dotarły w latach 80. i 90. XX wieku.
Dowód na adaptację – czyli skąd pszczoły biorą odporność
Największym zaskoczeniem był jednak nie tyle sam skład genetyczny, co fakt przetrwania dzikich kolonii przez ponad 30 lat, mimo inwazji roztocza Varroa destructor.
Między 1977 a 2011 rokiem:
- Varroa zdziesiątkował pasieki na całym świecie,
- wiele kolonii bez leczenia wyginęło.
A jednak… dzikie pszczoły w lasach Nowego Jorku przetrwały. Ich geny nie tylko się utrzymały, ale ewoluowały ku większej odporności.
To dowód na to, że selekcja naturalna działa – i że pszczoły potrafią się przystosować bez ludzkiej interwencji.
Wnioski Seeleya dla pszczelarzy stawiających na naturalność
Thomas Seeley podkreśla, że „Natura to najlepszy hodowca. Wystarczy jej nie przeszkadzać.”
Zamiast stale ratować słabe kolonie lekami i syropem, powinniśmy:
- pozwalać na naturalny dobór genetyczny,
- promować różnorodność genów,
- dawać pszczołom więcej samodzielności.
To fundament tzw. pszczelarstwa darwinowskiego, opartego na biologii, nie tylko na technologii.
| Rok | Skład genetyczny | Cechy szczególne |
| 1977 | głównie ligustica, carnica, mellifera | brak Varroa, brak afrykańskich genów |
| 2011 | podobny + więcej caucasica i ślady scutellata/yemenitica | przetrwanie mimo Varroa, większa odporność |
Sprawdź nasz bestseller - Życie pszczół. Nieopowiedziana historia dzikich pszczół miodnych
Co to oznacza dla pszczelarzy?
- Dzika pszczoła nie potrzebuje nas, by przetrwać – o ile ma warunki do działania selekcji naturalnej.
- Nie powinniśmy hodować pszczół tylko dla miodu – ale dla zdrowia i odporności.
- Ule i metody pasieczne powinny naśladować naturę, nie ją zastępować.
Chcesz dowiedzieć się więcej o naturalnym pszczelarstwie, sile dzikich pszczół i mądrości, jaką niesie ewolucja pszczół?
Zapisz się do naszego newslettera i śledź bloga – edukujemy, inspirujemy i dzielimy się doświadczeniem z życia pszczół i pszczelarza!
